COVID-19 pandemisi yalnızca okulların belirli bir süre kapanmasına yol açmadı; öğrencilerin öğrenme, dikkat, sorumluluk, teknoloji ve okul ile kurduğu ilişkiyi de önemli ölçüde değiştirdi. Pandeminin etkileri; öğrencinin yaşı, sosyoekonomik koşulları, aile desteği, dijital erişimi ve okulunun sunduğu imkânlara göre farklılaşmıştır.

Pandemi öncesi öğrenci profili nasıldı?

Pandemi öncesinde öğrencinin günlük yaşamı daha fazla dış yapı tarafından düzenleniyordu. Okula belirli bir saatte gitmek, sınıfta öğretmeni takip etmek, teneffüslerde akranlarla etkileşim kurmak, ödevleri zamanında teslim etmek ve sınav takvimine uyum sağlamak; öğrencinin planlama, zamanı yönetme ve davranışını sürdürme becerilerine düzenli bir çerçeve sunuyordu.

Öğrenci her zaman yüksek motivasyona sahip olmasa bile okulun fiziksel ve sosyal düzeni öğrenme davranışını destekliyordu. Bu durum, geçmişteki öğrencilerin günümüz öğrencilerinden daha iradeli olduğu anlamına gelmez. Temel fark, öğrenci davranışını düzenleyen çevresel koşulların daha istikrarlı olmasıydı.

Pandemi öğrenci profilini nasıl değiştirdi?

Pandemi döneminde okulun sağladığı dış yapı önemli ölçüde zayıfladı. UNESCO verilerine göre salgının en yoğun döneminde okul kapanmaları dünya genelinde yaklaşık 1,6 milyar öğrenciyi etkiledi. Uzaktan eğitim, eğitimin devamlılığını sağlamak açısından gerekliydi; ancak internet, dijital cihaz, sessiz çalışma ortamı ve yetişkin desteğine erişimdeki farklılıklar öğrenciler arasındaki eşitsizliği büyüttü.

Bu nedenle pandemi bütün öğrencileri aynı ölçüde etkilemedi. Bazı öğrenciler çevrim içi kaynakları kullanma, bağımsız çalışma ve teknolojik araçlardan yararlanma becerilerini geliştirirken bazı öğrenciler okuldan, öğretmenden ve öğrenme rutinlerinden uzaklaştı. Pandemi, yeni eşitsizlikler üretmenin yanında eğitim sisteminde zaten var olan akademik ve sosyoekonomik farklılıkları da daha görünür hâle getirdi.

Öğrenme kayıpları kalıcı mı oldu?

Pandeminin en belirgin akademik sonuçlarından biri öğrenme kaybıdır. Betthäuser, Bach-Mortensen ve Engzell tarafından 15 ülkeden 42 araştırma incelenerek yapılan meta-analiz, pandemi döneminde genel bir öğrenme açığı oluştuğunu göstermektedir. Öğrenme kaybının özellikle matematik alanında, sosyoekonomik açıdan dezavantajlı öğrencilerde ve okul kapanmalarının ilerleyen dönemlerinde daha belirgin olduğu belirlenmiştir.

Dünya Bankasının incelediği araştırmalarda ise ortalama öğrenme kaybının yaklaşık 0,17 standart sapmaya, başka bir ifadeyle yaklaşık yarım yıllık öğrenmeye karşılık gelebildiği belirtilmektedir. Ancak bu sonuçlar ülkeler, dersler, yaş grupları ve öğrencilerin yaşam koşulları arasında önemli farklılıklar göstermektedir.

Dolayısıyla pandemi sonrası eğitimde yalnızca sınıf düzeyine göre ilerlemek yeterli değildir. Öğrencinin gerçekte hangi bilgi ve beceri düzeyinde bulunduğunun belirlenmesi, öğretimin öğrencinin mevcut seviyesinden başlatılması ve öğrenme açıklarına yönelik farklılaştırılmış destek sunulması gerekmektedir.

Öğrenciler neden ders çalışmaya başlamakta zorlanıyor?

Pandemi sonrası öğrencide yalnızca bilgi eksikliği değil, öğrenme davranışını yönetme güçlüğü de daha görünür hâle gelmiştir. Ders çalışmaya başlama, dikkati sürdürme, bir görevi planlama, zorlanma karşısında sabırlı kalma ve ödülü erteleme gibi öz düzenleme becerileri bazı öğrencilerde zayıflamıştır.

Ancak bu durumu doğrudan “tembellik” veya klinik bir dikkat bozukluğu olarak açıklamak doğru değildir. Bozulan günlük rutinler, artan dijital uyarım, pasif ekran kullanımı, akademik kaygı, sosyal izolasyon ve sürekli yetişkin yönlendirmesine alışma gibi faktörler birlikte değerlendirilmelidir.

Pandemi döneminde ders, eğlence, oyun, arkadaşlık ve sosyal medya aynı ekran üzerinde birleşmiştir. Böylece öğrencinin öğrenme ortamı ile eğlence ortamı arasındaki zihinsel sınır zayıflamıştır. Günümüzde bazı öğrencilerin derse odaklanmakta zorlanması yalnızca dikkat süresinin kısalmasıyla değil, dikkatlerini düşük uyarıcılı ve gecikmiş ödüllü görevler üzerinde yönetememeleriyle ilişkilidir.

Sosyal ve duygusal gelişim nasıl etkilendi?

Okul yalnızca akademik bilginin aktarıldığı bir yer değildir. Aynı zamanda aidiyet, arkadaşlık, iş birliği, çatışma çözme ve duygusal dayanıklılık becerilerinin geliştiği sosyal bir ortamdır.

OECD’nin PISA 2022 Türkiye bulguları; öğrencilerin önemli bir bölümünün okulda yalnızlık, dışlanmışlık ve yaşam memnuniyetsizliği yaşadığını göstermektedir. Bu sonuçların tamamı pandemiye bağlanamaz. Ancak uzun süreli okul kapanmalarının ve sosyal ilişkilerde yaşanan kesintilerin mevcut duygusal kırılganlıkları artırdığı söylenebilir.

Eski öğrenci profilini geri getirmek mümkün mü?

Pandemi sonrası öğrenci aynı zamanda teknolojiye daha hâkim, bilgiye daha hızlı ulaşabilen ve çevrim içi araçları daha doğal kullanabilen bir öğrencidir. Bu nedenle yeni öğrenci profili yalnızca dikkat dağınıklığı, motivasyon kaybı ve öğrenme eksikliği üzerinden değerlendirilmemelidir.

Temel mesele, öğrencinin dijital becerilerini derin öğrenme, problem çözme, üretkenlik ve öz yönetim becerilerine dönüştürebilmektir.

Sonuç olarak eğitim sistemi, pandemi öncesindeki öğrenciyi geri getirmeye çalışmak yerine yeni öğrenci profilini doğru anlamalıdır. Öğrencilerin akademik eksiklerinin yanında dikkat, öz düzenleme, okul aidiyeti, sosyal beceriler ve duygusal dayanıklılıkları da değerlendirilmelidir. Yeni dönemin etkili eğitim modeli; daha fazla ödev ve daha yoğun denetimden önce öğrencinin yeniden rutin kurmasını, öğrenme sorumluluğunu kademeli olarak üstlenmesini ve okul ile güvenli bir bağ geliştirmesini desteklemelidir.

Kaynakça

Betthäuser, B. A., Bach-Mortensen, A. M. ve Engzell, P. (2023). A systematic review and meta-analysis of the evidence on learning during the COVID-19 pandemic. Nature Human Behaviour, 7, 375–385.

OECD. (2023). PISA 2022 Results, Volume I: The State of Learning and Equity in Education. OECD Publishing.

OECD. (2023). PISA 2022 Results, Volume II: Learning During—and From—Disruption. OECD Publishing.

OECD. (2023). PISA 2022 Results: Country Note—Türkiye. OECD Publishing.

Patrinos, H. A., Vegas, E. ve Carter-Rau, R. (2022). An Analysis of COVID-19 Student Learning Loss. World Bank Policy Research Working Paper No. 10033.

UNESCO, UNICEF ve World Bank. (2021). The State of the Global Education Crisis: A Path to Recovery. UNESCO, UNICEF and World Bank.